Blog

Cách không vấp chữ và không lạc dòng khi quay video

Phần lớn các lần vấp trước camera bắt đầu từ văn bản: câu viết để đọc thầm, cụm âm miệng bạn chưa bao giờ phải nói nhanh, tên bạn mới chỉ thấy trên giấy, và dòng chữ bạn mất ngay khi mắt rời khỏi nó. Hãy viết lại chỗ nào làm bạn vấp, tập đọc thành tiếng trước khi quay, và quay từng đoạn ngắn, để một lần lỡ lời chỉ mất một câu còn cả lần quay vẫn dùng được. Vấp khi đọc là chuyện bình thường. Nói lắp là một chuyện khác, và người nên gặp là chuyên gia trị liệu ngôn ngữ và lời nói.

Dùng thử teleprompter trên trình duyệt

Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.

Khi chuyện vượt quá việc vấp

Ai đọc thành tiếng cũng thỉnh thoảng vấp: một từ ra sai dạng, một âm tiết bị lặp, mắt lạc mất dòng. Những lần lỡ đó đến từ văn bản và từ hoàn cảnh quay phim, và bài này nói về chúng.

Nói lắp thì khác. NHS mô tả nói lắp là lặp lại âm hoặc âm tiết, kéo dài âm, hoặc một từ bị kẹt và không thốt ra được, và cho biết tình trạng này có thể lúc có lúc không. Nếu lời nói hằng ngày của bạn như vậy, kể cả khi không có kịch bản, lời khuyên bên dưới không viết cho trường hợp đó. Người nên gặp là chuyên gia trị liệu ngôn ngữ và lời nói, và NHS khuyên người lớn bị ảnh hưởng trong công việc hay giao tiếp nên nhờ bác sĩ gia đình giới thiệu.

Chín lý do kịch bản làm bạn vấp

Bốn lý do nằm trong kịch bản và sửa được ngay trên bàn viết. Năm lý do còn lại nằm ở cách bạn đọc và cách bạn quay, nên sửa khi tập và khi dựng chỗ quay.

Văn bản được viết cho mắt

Câu viết sinh ra để liếc nhanh: một mệnh đề dài ở đầu, động từ ở gần cuối, một chuỗi danh từ như “việc triển khai quy trình tiếp nhận nhân viên mới”. Đọc thầm thì xử lý được. Đọc thành tiếng, miệng phải phát ra từng từ theo thứ tự, đúng tốc độ, với một hơi thở ở giữa, và chính chỗ đó làm bạn vấp.

Hãy sửa ngay trong văn bản. Nói từng câu như bạn giải thích cho một người bạn, rồi viết lại đúng điều bạn vừa nói. Đưa động từ lên sớm và biến danh từ trở lại thành động từ: “chúng tôi triển khai” thay cho “việc triển khai”. Bài cách viết kịch bản để đọc thành tiếng đi sâu vào việc này.

Câu quá dài

Câu dài bắt bạn giữ phần đầu trong đầu khi đọc phần cuối, và phải tìm hơi thở ở đâu đó giữa chừng. Khi hết hơi trước dấu chấm, những từ cuối bị nuốt hoặc giọng vấp ở đó.

Mỗi câu một ý. Nếu một câu cần ba dấu phẩy mới đứng vững, thường nó nên là hai câu. Đọc thử thành tiếng, và nếu phải lấy hơi trước dấu chấm thì tách câu ngay chỗ đó.

Những âm va vào nhau

Có những cụm khó nói nhanh với bất kỳ ai, như “sáu mươi sáu” hay “chị Chi chia chè”. Có những cụm từng từ thì dễ nhưng va nhau ở chỗ nối, khi một từ kết thúc bằng âm mà từ sau bắt đầu.

Hãy tìm chúng lúc tập để chúng không tìm bạn lúc quay. Nếu một từ làm bạn vấp hai lần, hãy đổi từ: “chủ yếu” thay cho “đặc biệt là”, “theo số liệu” thay cho cụm dài. Nếu không có từ nào thay được, hãy nói chậm cụm đó trong câu của nó vài lần, vì từ đứng trước cũng là một phần của vấn đề.

Tên, con số và thuật ngữ mới

Một cái tên bạn mới chỉ thấy viết ra thì chưa có âm thanh nào trong trí nhớ, nên bạn dựng nó ngay tại chỗ, trước camera. Thuật ngữ bạn đọc mỗi ngày mà chưa bao giờ nói ra cũng vậy, và con số cũng vậy, vì bạn phải đổi chữ số thành lời ngay khi đọc.

Hãy viết chúng đúng như bạn sẽ nói. Ghi tên khó theo cách nó phát âm, rồi nói to cho đến khi nó hết lạ. Viết “một nghìn hai trăm” thay cho “1.200” và “hai nghìn không trăm hai mươi sáu” thay cho “2026”, và làm tròn khi độ chính xác không quan trọng: “gần một nửa” dễ nói hơn “47,6 phần trăm”.

Mắt chạy trước hoặc lạc dòng

Khi đọc thành tiếng, mắt và giọng ở hai điểm khác nhau của văn bản. Trong một nghiên cứu về đọc thành tiếng của Laubrock và Kliegl, mắt chạy trước giọng trung bình khoảng 10 đến 16 chữ cái, và càng chạy xa thì càng hay phải quay lại nhìn lần nữa. Khi mắt nhảy qua một dòng hoặc khựng ở một từ khó, giọng đuổi kịp mắt mà không còn gì để nói, và khoảng trống đó chính là cái bạn nghe thấy như một lần vấp.

Hãy cho mắt ít việc hơn. Dùng dòng ngắn, ngắt dòng ở chỗ bạn lấy hơi, và để chữ đủ lớn để cả một cụm lọt vào một lần nhìn. Với giấy, trượt một tấm thẻ dưới dòng đang đọc. Với màn hình, giữ dòng đang đọc ở một chỗ cố định để mắt không phải đi tìm nó.

Đọc vội

Nếu bạn nhanh lên ngay khi bắt đầu quay, mắt có ít thời gian chạy trước hơn và hơi thở cạn sớm hơn. Ở tốc độ cao, một lỗi nhỏ không có chỗ để lắng xuống trước khi từ tiếp theo đến, và một lần vấp kéo theo lần vấp sau.

Hãy đọc chậm hơn cảm giác của bạn, rồi nghe lại để biết nó thật sự chậm hay chỉ có cảm giác chậm. Đánh dấu một quãng nghỉ sau mỗi ý chính. Nếu teleprompter của bạn cuộn với tốc độ cố định, hãy đặt thấp hơn bạn nghĩ, vì chữ chạy khỏi bạn là một lý do để đọc vội. Bài cách đặt tốc độ teleprompter có các con số.

Hơi thở

Một câu đọc bằng chút hơi cuối cùng sẽ bị ép lại ở cuối, và sức cố gắng hiện ra thành một lần vấp ở những từ cuối. Bạn chỉ lấy hơi ở dấu chấm được nếu hơi đủ dài.

Đánh dấu chỗ lấy hơi trong kịch bản bằng một lần xuống dòng hoặc một dấu gạch chéo, và hít vào trước khi bạn cần. Ngồi hoặc đứng thẳng lưng khi quay.

Hồi hộp

Quay phim làm mỗi câu nặng hơn, và lần vấp đầu tiên làm nó nặng hơn nữa. Bạn bắt đầu nghe ngóng lần lỡ tiếp theo thay vì nghe điều mình đang nói.

Có hai việc giúp được. Quyết định trước khi bắt đầu rằng một lần lỡ không tốn gì: camera vẫn chạy, bạn nói lại câu đó, và chỗ lỡ sẽ bị cắt khi dựng. Và nhớ rằng bạn cảm thấy hồi hộp nhiều hơn mức người xem nhìn thấy. Các nhà tâm lý học gọi đó là ảo giác về sự trong suốt, và trong một nghiên cứu năm 2003, những diễn giả được kể về nó trước buổi nói tự chấm bài nói của mình cao hơn, và người nghe cũng vậy. Bài cách nói chuyện với camera nói thêm về việc làm dịu hồi hộp.

Liếc xuống ghi chú

Mỗi lần nhìn xuống ghi chú rồi nhìn lên là một lần tìm lại chỗ đang đọc, cả trong ghi chú lẫn trong câu, và nhiều khi bạn đã mở miệng nói trước khi tìm thấy.

Hãy đặt chữ ở nơi bạn nhìn. Hoặc chữ nằm ngay ống kính, trên teleprompter hay một tờ giấy dán ngay dưới camera, hoặc đoạn đó bạn thuộc đủ để nói không cần nhìn. Ghi chú đặt trên bàn cho bạn điều tệ nhất của cả hai cách.

Tập đọc thành tiếng

Đọc thầm kịch bản cho bạn rất ít thông tin về việc nó sẽ ra sao trước camera. Giọng trong đầu không bao giờ hết hơi và không bao giờ vấp.

Hãy đọc thành tiếng với âm lượng bạn sẽ dùng khi quay, đứng nếu bạn sẽ đứng. Đánh dấu mọi chỗ bạn ngập ngừng, rồi sửa văn bản ở những chỗ đó thay vì tập đi tập lại cho qua: một câu bạn vấp hai lần khi tập sẽ làm bạn vấp cả khi quay. Đọc bản đã sửa thêm một lần nữa, rồi quay một lần thử bằng điện thoại mà bạn đã định xóa. Nghe lại cho thấy nhịp và hơi thở sai ở đâu, điều mà đọc thầm không bao giờ cho thấy.

Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.

Khi nào nên học thuộc một đoạn

Với phần lớn video, học thuộc cả kịch bản tốn nhiều hơn lợi. Học từng chữ thì văn bản dễ thành đọc thuộc lòng, và một chỗ trống ở giữa làm dừng tất cả.

Hãy học câu đầu và câu cuối. Câu đầu đặt giọng điệu và mang nhiều hồi hộp nhất. Câu cuối không có dòng tiếp theo để nhìn trước, nên mắt hay rơi xuống khi bạn còn đang nói nốt. Những đoạn ngắn không có số hay tên, như câu mở đầu hoặc lời chào kết, cũng đáng học. Những gì phải chính xác thì cứ đọc: số liệu, tên sản phẩm, trích dẫn, mọi thứ liên quan đến pháp lý.

Nếu bạn học một đoạn, hãy học thành tiếng và theo đúng thứ tự bạn sẽ nói, từng câu một, chỉ thêm câu tiếp theo khi các câu trước đã ra trơn tru. Học xem mỗi câu nói gì trước khi học từng chữ của nó. Người biết câu sẽ đi đến đâu vẫn kết thúc được câu đó dù từ ngữ trượt đi.

Cứu một lần quay mà không phải quay lại từ đầu

Quay lại từ đầu sau mỗi lần lỡ làm bạn kiệt sức. Đến lần thứ mười thì phần mở đầu đã bóng loáng còn phần kết đọc trong mệt mỏi.

Hãy quay nối câu. Khi vấp, cứ để máy chạy. Dừng lại, hít thở, quay lại đầu câu, hoặc đầu đoạn nếu câu đó dựa vào câu trước, và nói lại. Bạn có thể vỗ tay một cái trước khi nói lại: tiếng vỗ tay dễ thấy trên dạng sóng âm của phần mềm dựng và đánh dấu chỗ cần cắt.

Hãy quay kịch bản dài theo từng phần. Chia thành các khối vài câu mà mỗi khối tự đứng được, và quay từng khối cho đến khi có một bản sạch. Che chỗ nối bằng cách cắt sang khung hình gần hơn, hoặc để nguyên dạng cắt nhảy, vốn phổ biến trong video người nói trước ống kính. Để các phần khớp nhau, hãy quay trong cùng một buổi, cùng khoảng cách và cùng ánh sáng, và đọc to dòng cuối của khối trước khi bắt đầu khối sau, để giọng bạn tiếp nối chỗ vừa dừng.

Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.

Teleprompter biết chờ sửa được gì

Teleprompter đặt chữ ngay ống kính, và điều đó giải quyết việc liếc xuống ghi chú. Loại thông thường lại thêm một vấn đề riêng. Nó cuộn với tốc độ bạn đặt trước lần quay, nên khi bạn vấp và dừng, chữ vẫn chạy, và bạn hoặc đuổi theo hoặc quay lại từ đầu.

Teleprompter bám theo giọng bạn lo giúp phần quay nối câu. Trong chế độ Giọng nói của Wispim, kịch bản cuộn tới những từ bạn thật sự nói và chờ khi bạn ngừng. Nếu bạn nói lại một câu trước đó, nó cuộn lại câu đó, nên quay nối câu không cần dùng tay. Khẩu lệnh chưa có tiếng Việt, nên cách lùi lại là nói lại câu trước. Ở toàn màn hình, chạm vào một từ bất kỳ để đọc tiếp từ đó.

Khi bạn quay bằng ứng dụng Camera của iPhone, kịch bản có thể nằm phía trên trong một cửa sổ nổi. Không có gì bên trong cửa sổ đó phản hồi thao tác chạm, nên hãy chọn chế độ và đặt độ trễ bắt đầu trước khi quay, rồi để chế độ Giọng nói bám theo bạn. Nút âm lượng lùi hoặc tiến một câu, nhưng được đánh dấu Thử nghiệm và không hoạt động trong ứng dụng camera. Để thử bám theo giọng nói mà không cần cài gì, teleprompter trực tuyến miễn phí chạy ngay trong trình duyệt và dùng nhận dạng giọng nói của chính trình duyệt.

Điều nó không sửa được là văn bản. Một câu viết cho mắt khó nói từ màn hình biết bám theo bạn cũng như từ tờ giấy, và một cái tên bạn chưa từng nghe thành tiếng cũng vậy. Hơi thở, nhịp và hồi hộp vẫn là việc của bạn, và teleprompter không giúp gì cho chứng nói lắp. Hãy sửa kịch bản trước, vì teleprompter chỉ hiện những gì bạn đã viết.

Câu hỏi

Kịch bản có đứng yên khi tôi chuẩn bị nói không?

Trong Wispim thì có. Mỗi kịch bản có một độ trễ bắt đầu 0, 5, 10 hoặc 20 giây, với 10 giây ở kịch bản mới, và chữ đứng yên trong lúc đếm, ở chế độ nào cũng vậy, trong cửa sổ nổi cũng vậy. Ở chế độ Giọng nói và Âm thanh, lời nói bình thường trong lúc đếm không làm lần quay bắt đầu, nên một câu “nào, bắt đầu” sau cùng để kịch bản yên đó. Sau độ trễ, Giọng nói và Âm thanh chờ đến khi bạn bắt đầu nói.

Nếu giữa chừng tôi nói nhanh lên thì sao?

Ở chế độ Giọng nói, kịch bản theo kịp, vì nó bám theo những từ bạn nói, nhanh hay chậm. Âm thanh cuộn với tốc độ bạn đặt khi nghe thấy giọng bạn và dừng khi bạn dừng. Cố định cuộn với một tốc độ không đổi, nên hợp nhất với người đọc đều.

Dòng sáng có cho biết tôi đang ở từ nào không?

Ở chế độ Giọng nói, một dòng sáng đánh dấu chỗ bạn đang đọc, và Dẫn trước đặt nó chạy trước giọng bạn bao xa: từ 0 đến 3 từ, mặc định là 1, chọn riêng cho từng kịch bản. Hãy thử 0 và 2 rồi giữ giá trị nào để mắt bạn đọc mà không phải đi tìm dòng.

Dùng thử teleprompter trên trình duyệt

Tải Wispim về iPhone của bạn

Hướng camera vào mã để mở Wispim trên App Store.

Tải Wispim về iPad của bạn

Hướng camera vào mã để mở Wispim trên App Store.

Tải Wispim về điện thoại Android của bạn

Hướng camera vào mã để mở Wispim trên Google Play.