Cách hết nói “ừm” khi quay video
Để hết nói “ừm” khi quay video, hãy thay nó bằng một quãng lặng. Tiếng đệm bật ra trong khoảng trống lúc bạn tìm lời tiếp theo, nên cách sửa có hai phần: làm cho những khoảng trống ấy im lặng, và làm chúng ngắn đi bằng cách biết trước mình sẽ nói gì. Hãy quay một đoạn ngắn, đếm tiếng đệm và để ý chúng tụ lại ở đâu, thường là đầu câu và giữa hai ý. Tập dừng ở đó khi miệng đang ngậm, sắp xếp trước thứ tự các ý và giữ câu ngắn. Phần còn sót lại, bạn có thể cắt khi dựng.
Dùng thử teleprompter trên trình duyệt
Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.
Vì sao “ừm” bật ra
Nói là vừa lên kế hoạch vừa phát ngôn. Khi từ tiếp theo hay ý tiếp theo chưa sẵn sàng, đa số người ta lấp chỗ im lặng bằng một âm thanh thay vì dừng lại. Trong một bài báo năm 2002, các nhà tâm lý học Herbert Clark và Jean Fox Tree lập luận rằng “uh” và “um” trong tiếng Anh là những từ thực thụ, dùng để báo hiệu một sự chậm lại: “uh” trước chỗ chậm ngắn và “um” trước chỗ chậm dài hơn.
Điều đó giải thích vì sao tiếng đệm nhiều lên trước ống kính. Trong một cuộc trò chuyện, người kia chờ bạn. Trước ống kính thì không ai gật đầu, một quãng lặng nghe rất dài, và thôi thúc muốn lấp nó càng lớn. Hồi hộp làm nó tệ hơn, và nói ứng khẩu trong khi bạn định nói thuộc lòng cũng vậy.
Vài tiếng đệm có sao không?
Vài tiếng thì không sao. Trong một video thân mật, một tiếng “ừm” thỉnh thoảng nghe như một người đang suy nghĩ, còn cắt sạch từng tiếng có thể khiến bạn nghe như một cái máy. Chúng thành vấn đề khi câu nào cũng có, khi chúng nằm ngay trước ý chính, hoặc khi chúng khiến bạn nghe thiếu chắc chắn về điều bạn biết rõ.
Vì vậy mục tiêu là ít đi, không phải hết hẳn. Hãy bỏ những tiếng đệm sinh ra từ thói quen và giữ các quãng lặng cho việc suy nghĩ.
Tìm ra tiếng đệm của chính bạn
Đa số người không nghe thấy tiếng đệm của mình. Hãy quay một đoạn hai phút về một chủ đề bạn rành, rồi xem lại và đếm. Ghi ra:
- bạn dùng những tiếng đệm nào: ừm, ờ, à, thì, kiểu như, tức là, nói chung, đúng không, được rồi;
- chúng xuất hiện ở đâu: đầu câu, trước một con số hay một cái tên, giữa hai ý;
- trong hai phút có bao nhiêu tiếng.
Danh sách thường ngắn. Một hai từ gây ra phần lớn tác hại, và chúng đến vào cùng một kiểu thời điểm mỗi lần. Thời điểm đó là chỗ để luyện tập.
Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.
Dừng thay vì đệm
Thói quen hiệu quả nhất là ngậm miệng khi cần một chút thời gian. Một quãng dừng một hai giây nghe như đang suy nghĩ với người xem. Khi xem lại, nó nghe ngắn hơn nhiều so với cảm giác lúc bạn quay.
Hãy tập riêng thói quen này. Nói một phút về buổi sáng của bạn, và mỗi lần thấy một tiếng đệm sắp bật ra, hãy dừng, hít vào bằng mũi rồi nói tiếp. Hít bằng mũi giữ miệng ngậm, nên âm thanh khó lọt ra hơn.
Biết trước điều sắp nói
Tiếng đệm tụ lại giữa các ý, đúng lúc bạn quyết định nói gì tiếp theo. Nếu bạn đã biết thứ tự, khoảnh khắc đó ngắn lại. Trước khi quay, hãy viết các ý thành một danh sách ngắn và nói thứ tự đó thành tiếng một lần. Bài nên nói gì trước camera có những cấu trúc đơn giản để sắp xếp chúng.
Câu ngắn cũng giúp vì cùng một lẽ. Một câu dài để bạn kẹt giữa chừng một mệnh đề, không còn đường đi, và đó là nơi tiếng “ờ” bật ra. Nói xong một ý, dừng, rồi bắt đầu ý tiếp theo.
Mở câu cho gọn
Nhiều tiếng đệm nấp ngay đầu câu: “Thì,” “Rồi, thì,” “Nói chung,” “Ý tôi là.” Chúng cho bạn một đà chạy, và trước ống kính chúng nghe như ngập ngừng. Hãy thử bắt đầu bằng chủ ngữ của câu: “Điện thoại của bạn,” “Ánh sáng,” “Bước này.”
Nếu bạn nghe thấy tiếng đệm ở đầu một lần quay, hãy dừng, ngưng một nhịp rồi bắt đầu câu lại. Chỗ bắt đầu sạch sẽ dễ tìm khi dựng.
Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.
Nói chậm lại một chút
Vội vàng không chừa chỗ để nghĩ, nên các khoảng trống bị lấp bằng âm thanh. Hãy nói chậm hơn cảm giác tự nhiên một chút và để mỗi câu kết thúc rồi câu sau mới bắt đầu. Tốc độ thường gặp khi nói với camera là khoảng 150 từ mỗi phút, và bài tốc độ teleprompter theo số từ mỗi phút giải thích tốc độ đó nghe ra sao.
Luyện theo từng vòng ngắn
Tiếng đệm là một thói quen, và thói quen đổi nhờ luyện ngắn, thường xuyên hơn là một buổi dài. Hai ý tưởng hiệu quả:
- Bài nói một phút. Chọn một chủ đề, hẹn giờ một phút, quay và đếm. Làm ba lần mỗi ngày trong một tuần rồi so sánh các con số.
- Dừng có chủ ý. Đọc to một đoạn và dừng đủ một giây ở mỗi dấu chấm. Sau đó nói tự do và giữ đúng những quãng dừng ấy.
Lần nào cũng đếm. Một con số đang giảm thuyết phục hơn một cảm giác.
Nên cắt gì khi dựng
Dựng sẽ lấy đi phần còn lại. Hãy cắt trước tiên những tiếng đệm ở đầu câu và những tiếng ngay trước ý chính, vì đó là những tiếng người xem để ý. Để lại một quãng dừng ở chỗ cắt, để câu vẫn còn nhịp thở.
Mỗi nhát cắt giữa lúc bạn đang nói làm hình nhảy nhẹ. Bài cách dựng video cho người mới giải thích cách giấu những nhát cắt ấy. Quay ít tiếng đệm hơn thì cần ít nhát cắt hơn.
Teleprompter trực tuyến chạy ngay trên trình duyệt của bạn.
Khi bạn đọc từ kịch bản
Kịch bản xóa phần lớn tiếng đệm ngay từ gốc, vì những từ tiếp theo đã có sẵn đó. Rủi ro là nghe như đang đọc, và bài cách viết kịch bản cho teleprompter giúp chuyện này: viết như bạn nói, rồi nói to lên và sửa chỗ nào nghe cứng.
Rủi ro kia là một teleprompter cứ cuộn tiếp khi bạn dừng, đẩy bạn vội vã và lấp khoảng trống. Wispim thì bám theo giọng của bạn: ở chế độ Giọng nói, nó cuộn đến những từ bạn thực sự đã nói và chờ khi bạn dừng, nên bạn có thể giữ quãng lặng mà hướng dẫn này nói đến. Để thử với kịch bản của bạn trong trình duyệt, hãy dùng teleprompter trực tuyến.
Câu hỏi
Vì sao tôi nói “ừm” nhiều thế khi tự quay?
Vì camera không cho bạn phản ứng nào. Trong một cuộc trò chuyện, người kia chờ khi bạn nghĩ. Một mình trước ống kính, im lặng nghe rất dài, nên khoảng trống được lấp bằng âm thanh, nhất là khi bạn đang tìm lời tiếp theo.
Nói “ừm” trong video có tệ không?
Vài tiếng là tự nhiên và khiến bạn nghe như một người đang suy nghĩ. Chúng thành vấn đề khi câu nào cũng có hoặc nằm ngay trước ý chính. Hãy nhắm tới ít đi, không phải hết hẳn.
Tôi nên nói gì thay cho “ừm”?
Không nói gì. Ngậm miệng và dừng một giây. Một quãng lặng nghe như suy nghĩ, và khi xem lại nó nghe ngắn hơn cảm giác lúc quay.
Mất bao lâu để hết nói “ừm”?
Tùy thói quen, nhưng luyện ngắn mỗi ngày hiệu quả hơn một buổi dài. Hãy đếm tiếng đệm trong các đoạn quay một phút và so sánh các con số trong một hai tuần.
Đọc từ kịch bản có hết tiếng đệm không?
Phần lớn là có, vì những từ tiếp theo đã nằm trước mặt bạn. Hãy viết kịch bản như bạn nói để nó không nghe như đang đọc, và dùng một teleprompter chờ khi bạn dừng, để các quãng dừng vẫn im lặng.
Dùng thử teleprompter trên trình duyệt